Notice: load_plugin_textdomain was called with an argument that is deprecated since version 2.7.0 with no alternative available. in /home/dezmedco/public_html/wp-includes/functions.php on line 4027
مطالعه مديريت تجهيزات پزشكي در ايران و کشورهاي غربي | | ๑۩۞۩๑ سایت جامع مهندسی پزشکی ایران ๑۩۞۩๑

مطالعه مدیریت تجهیزات پزشکی در ایران و کشورهای غربی

مدیریت بهینه تجهیزات پزشکی در بیمارستان، تاثیر به سزایی در کاهش هزینه ها و ارائه مطلوب خدمات بهداشتی ودرمانی ایفا می کند. با این حال در بیمارستان های کشور روش سیستماتیک و مدونی دراین زمینه اعمال نمی شود. در این پژوهش تطبیقی، مدیریت تجهیزات پزشکی درکشورهای امریکا، انگلستان، آلمان، کانادا، استرالیا، ایرلند، سوئد و ایتالیا که دارای تجارب موفق والگوی مشخص در مدیریت تجهیزات پزشکی بوده اند، از شش بعد ساختار، خرید، کنترل، نگهداری، آموزش و توزیع مورد بررسی قرار گرفت.

در تمامی کشورهای مورد مطالعه برای انجام مدیریت موثر تجهیزات پزشکی، در بیمارستان، واحد مهندسی تجهیزات پزشکی ایجاد کرده و در راستای خط مشی اصلی این واحد که تامین ایمنی و ارتقاء مراقبت از بیمار است، به آموزش مهندسان بالینی پرداخته اند. آموزش ها مطابق با طرح درس فدراسیون بین المللی آموزش مهندسی بالینی (که تلفیقی از واحدهای مهندسی و مدیریتی لازم برای انجام فعالیت های مدیریت تجهیزات پزشکی در بیمارستان است) طراحی می شود. نیازسنجی دقیق از دستگاه های پزشکی، ترازیابی، استفاده از تکنیک هزینه طول عمر، مدیریت فهرست موجودی، جانمایی و پیش بینی فضای فیزیکی مورد نیاز، انتخاب و خرید از طریق کمیته مربوطه، کنترل های بدو ورود با انجام تست پذیرش، کنترل عملکرد و کنترل ایمنی، مستند سازی فعالیت ها و به کارگیری سیستم کامپیوتری نگهداری پیش گیرانه و توزیع نیمه متمرکز در زمره فرایندهای ضروری در چرخه مدیریت تجهیزات پزشکی در بیمارستان های کشورهای مورد مطالعه قرار داشته است.

امروزه تجهیزات پزشکی کمک بزرگی در امرتشخیص، درمان و آموزش و پژوهش پزشکی برای متخصصان، جراحان، پزشکان، پرستاران، کارشناسان بخش های تشخیصی و درمانی هستند و هر ساله سهم عمده ای از هزینه بیمارستان ها( سالیانه حدود ۱۵-۵ درصد) به خرید تجهیزات پزشکی) مانند دستگاه های رادیولوژی، دستگاه اتوآنالیزر آزمایشگاهی، میکروسکوپ های جراحی، مانیتورهای اتاق عمل، مانیتورهای آی .سی.یو و سی .سی .یو، ونتیلاتورها، ماشین های بیهوشی، الکترو شوک، الکتروکوتر و غیره ( از داخل و خارج کشور اختصاص می یابد،  به طوری که تجهیزات پزشکی موجود در مراکز بهداشتی ودرمانی، بیمارستان ها، دانشکده ها و دانشگاه های علوم پزشکی بیش از سی درصد(۳۰ درصد) از منابع بخش بهداشت و درمان کشور را شامل می شود. برابرآمار وزارت بهداشت درسال ۸۴، حدود پنج هزار میلیارد تومان دستگاه پزشکی سرمایه ای (تملک دارایی) در بخش دولتی موجود بوده است که سالیانه حدود شصت میلیارد تومان صرف هزینه های تعمیر و سرویس، نگهداری، جایگزینی و بهبود استاندارد آنها شده است.
ازطرف دیگرطبق بررسی های انجام شده در ایران، برای راه اندازی بیمارستان های جدیدالتاسیس حدود یک سوم هزینه های ساخت و ساز و تجهیز بیمارستان به خرید تجهیزات پزشکی اختصاص می یابد و برای نگهداری و تعمیر تجهیزات پزشکی باید مبلغ ۱۰ تا ۲۰ درصد قیمت خرید آنها در بودجه جاری سالیانه پیش بینی شود.  مدیران بیمارستان ها نیزکه در جستجوی بهترین گزینه برای افزایش کیفیت خدمات درمانی و کاهش هزینه های بیمارستان هستند تجهیزات پزشکی را یکی از سه رکن اساسی بیمارستان و از گلوگاه های اصلی هزینه های بیمارستانی به حساب می آورند.  ولی متاسفانه دیده می شود که هر ساله میزان قابل توجهی از دستگاه های پزشکی دچار نقص فنی شده وکارایی خود را از دست می دهند، به طوری که بیمارستان های کشور به انباری از تجهیزات پزشکی معیوب و اسقاط تبدیل شده اند.
برابر بررسی های انجام شده توسط سازمان بهداشت جهانی بیش از ۶۰ درصد تجهیزات پزشکی در کشورهای در حال توسعه بدون استفاده مانده اند و امکانات نگهداری و تعمیر برای آنها وجود ندارد.
به نظر ایساکو که از کارشناسان برجسته تکنولوژی پزشکی است مهم ترین عواملی که به اتلاف منابع بیمارستانی دامن می زند، خریداری تجهیزات پیچیده بدون داشتن متخصص لازم و غیر استاندارد بودن وسایل و تجهیزات است. مطالعات نشان داده است که هزینه های تعمیر و نگهداری تجهیزات پزشکی در کشورهای در حال توسعه بسیار گران تر از کشورهای صنعتی تمام می شود. بنابراین به سبب سوء مدیریت تجهیزات پزشکی مانند: ساختار نامناسب، فقدان زیر بنای لازم جهت خرید و تهیه، نگهداری، آموزش و بهره برداری از تکنولوژی وارداتی، اتلاف منابع بهداشت ملی کماکان تداوم می یابد.
تمامی کشورهای مورد مطالعه برای اعمال مدیریت موثر با ایجاد واحد مدیریت و مهندسی تجهیزات پزشکی ساختار لازم را فراهم ساخته اند. خط مشی اصلی این واحد بر تامین ایمنی (بیمار و اپراتور) و ارتقاء مراقبت از بیمار متمرکزاست، ولی هرکشور مواردی را به طور خاص تاکید می کند. از جمله در آمریکا، دسترسی کامل، عملکرد صحیح دستگاه های پزشکی، تناسب با توان پرداخت مالی بیمار و استانداردهای حاکم برعملکرد تجهیزات پزشکی، در انگلستان کاهش هزینه، درآلمان به کارگیری مهارت های مدیریتی و مهندسی تکنولوژی سلامت، درکانادا به کارگیری تکنیک های مهندسی ومدیریت تکنولوژی و توسعه سیستم های مدیریت پزشکی، در استرالیا استفاده کامل، عملکرد صحیح، جایگزینی به موقع و افزایش اثربخشی و کارایی دستگاه های پزشکی الزامی است.  در ایرلند وجود سیستم جامع برای خرید و به کارگیری تجهیزات، در سوئد استفاده ۵/۹۹-۹۶ درصدی از دستگاه ها و کاربرد آسان و درایتالیا هزینه اثربخش بودن تجهیزات را مطرح می کنند(جدول۱).
در واحد تجهیزات پزشکی در تمامی کشورهای مورد مطالعه، « مهندس بالینی» و «تکنسین های تجهیزات پزشکی» محور اصلی واحد بوده و توسط واحدهای اداری و مالی پشتیبانی می شدند. تنها تفاوت در انگلستان و استرالیا دیده می شود که به جای مهندس بالینی از مهندس پزشکی با گرایش بیمارستانی استفاده می کردند.

انتخاب و خرید
در رابطه با انتخاب و خرید، در تمامی بیمارستان های کشورهای مورد مطالعه، یک روش اجرایی شامل: نیازسنجی «مدیریت خرید تجهیزات» سیستماتیک، ایجاد کمیته خرید به ریاست مهندس بالینی، ترازیابی  یک نوع دستگاه پزشکی از کمپانی های مختلف، استناد( LCC) تاکید بر استفاده از تکنیک هزینه طول عمر به تجربیات موفق از عملکرد دستگاه ها با مارک و مدل های موجود قبلی وجود داشت.  هر چند وظایف و اعضای کمیته ها یکسان بودند ولی در کشورهای مورد مطالعه نام های متفاوتی به خود می گرفت. واحد مدیریت و مهندسی تجهیزات از ابزارهای متفاوتی برای بررسی وجمع آوری اطلاعات مورد نیاز، جهت طرح در کمیته خرید، استفاده می کرده اند. (جدول ۱)

کنترل های اولیه
در رابطه با کنترل های اولیه، در تمامی بیمارستان های کشورهای منتخب، جانمایی و پیش بینی محل استقرار دستگاه های سرمایه ای در هنگام طراحی بیمارستان انجام می پذیرد و حتی در هنگام ساخت و ساز این فضاها براساس رعایت کدها و استانداردهای لازم، نظارت و کنترل می شوند.  کنترل های بدو ورود دستگاه های پزشکی به بیمارستان با انجام تست پذیرش (قبل از استفاده از دستگاه) و کنترل های ادواری در قالب «کنترل عملکرد با انجام کالیبراسیون» به همراه «کنترل ایمنی» به عنوان دو فعالیت  کنترلی اصلی و مهم به طور مداوم انجام می گیرد. درباره ی کنترل های موردی در تمامی بیمارستان های کشورهای مورد مطالعه، کنترل و مدیریت حوادث مرتبط با تجهیزات پزشکی، آنالیز ریسک و اعلام گزارشات به مقامات بالاتر به عهده واحد مهندس بالینی است، به جز کشور امریکا که مسئولیت این مهم به عهده مدیریت ریسک بیمارستان است و نقش مهندس بالینی، کمکی است.  سازمان های استاندارد درکشورهای مختلف با نام های متفاوت زیر نظر سازمان استاندارد جهانی ایزو فعالیت دارند.  در امریکا دو استاندارد اختصاصی برای مدیریت تجهیزات پزشکی شامل مدیریت خطرات تجهیزات پزشکی(۱۰/۶ (EC.ومدیریت و نظارت انجام تست ها و نگهداری (۰(EC.6/2 وجود دارد. درصورتی که در کشورهای اروپایی (انگلستان، ایتالیا، آلمان، ایرلند وسوئد) نشان CE روی دستگاه های پزشکی الزامی بوده وبه شرط وجود آن، اجازه فروش در بازار اروپا داده می شود.

آموزش
در رابطه با آموزش دانشگاهی در تمام کشورهای منتخب، رشته مهندسی بالینی در دانشگاه ها ایجاد شده است که طبق برنامه آموزشی فدراسیون بین المللی مهندسی پزشکی و بالینی و در راستای فعالیت های آتی مدیریت تجهیزات پزشکی در بیمارستان است.  تنها در کشور انگلستان و استرالیا، آموزش دانشگاهی برای انجام مدیریت تجهیزات پزشکی تحت عنوان مهندسی پزشکی با گرایش بیمارستانی انجام می شود، ولی طرح درس آموزشی آن با سایر کشورها یکسان است.  در رابطه با آموزش عملی دربیمارستان، تمامی کشورها اقدام به آموزش اولیه اپراتورها (برای استفاده درست، ایمن و موثر از تجهیزات پزشکی)، کارآموزی و کارورزی دانشجویان مهندس بالینی و تکنسین های تجهیزات پزشکی با استفاده از مهندسان بالینی مقاطع بالاتر مثل فوق لیسانس و دکتری نموده اند. آموزش مداوم مهندسان بالینی و تکنسین ها و همچنین اپراتورهای تجهیزات پزشکی در تمامی کشورهای مورد مطالعه به صورت سالیانه انجام و قبلاً میزان نیاز آموزشی آنها برآورد می شود. درکشور امریکا علاوه بر انجام آموزش مداوم سالیانه براساس نیاز آموزشی، درخواست آموزش اپراتور در شرح وظایف سوپروایزر بخش گنجانده شده است. از طرف دیگر سوابق آموزشی و هم چنین چک لیست های مربوطه در پرونده آموزشی اپراتور قرار می گیرد. برای تداوم اپراتوری دستگاه، مجوز رسمی (گواهینامه) صادر می شود و فرد اپراتور حتماً بایدگواهینامه کار با دستگاه را داشته باشد. درکشور انگلستان (توسط آژانس وسایل پزشکی)، عملکردهای خوب به صورت دستورالعمل و راهنما درآمده و از آن ها در آموزش استفاده می شود. در کشور آلمان، آموزش به بیماران پس از ترخیص از بیمارستان (برای دستگاه هایی که در منزل استفاده های مکرر دارند) انجام می شود. وجود شاخه R&D در واحد مهندسی بالینی بیمارستان آموزش ها را غنی تر نموده است. در کشور سوئد و ایرلند نحوه آموزش ها بازنگری و فرم های نظر خواهی در مورد نحوه دوره های آموزشی توزیع و جمع آوری می شود(جدول ۱).

نگهداری
برای نگهداری در تمامی بیمارستان های کشورهای مورد مطالعه، «سیستم مدیریت نگهداری کامپیوتری» و فایل « مدیریت فهرست موجودی» تشکیل شده است. سیستم CMMS، پایه و اساس برنامه نگهداری تجهیزات پزشکی را تشکیل می دهد. در مورد روش های نگهداری، همه کشورها دو روش متداول نگهداری پیش گیرانه و نگهداری اصلاحی (تعمیر) را دربیمارستان های خود پذیرفته اند (جدول ۱). نگهداری توسط دو گروه: ۱٫ خارج بیمارستانی (تولیدکنندگان، نمایندگی اصلی و فروش تولیدکنندگان، شرکت های ثالث و متفرقه)؛ ۲٫ داخل بیمارستانی( مهندس بالینی و تکنسین های تجهیزات پزشکی) ولی درصد استفاده از این دو گروه متفاوت است. در ضمن هر دو گروه داخل بیمارستان و یا خارج از بیمارستان باید صلاحیت انجام امورمربوط به نگهداری را دارا باشند و از موسسات اعتبار بخشی خارج بیمارستانی مجوز و گواهینامه این کار را دریافت کرده باشند. در تمامی بیمارستان ها، نگهداری خارج بیمارستانی با انعقاد قرارداد انجام می شود. در امریکا و آلمان علاوه بر موارد فوق الذکر برای دستگاه های پزشکی پیچیده و گران قیمت مانند دستگاه های تشخیصی و تصویربرداری، حتماً با تولیدکننده و یا نمایندگی اصلی (که دارای تیم های قوی نگهداری پیش گیرانه یا اصلاحی تعمیر هستند) قرارداد منعقد می شود.

توزیع
در رابطه با روش توزیع در بیمارستان های کشورهای مورد مطالعه اختلاف وجود دارد و متناسب با سیستم بهداشت و درمان، توزیع متمایل به یکی از دو روش متمرکز و یا غیرمتمرکز است ولی آنچه که در بین کشورها مشترک است حرکت به سوی توزیع نیمه متمرکز (تلفیقی از متمرکز و غیرمتمرکز) است.  یعنی برای دستگا ه های پرتعداد و مشابه و یا پیچیده و گران قیمت، به خاطر کارشناسی دقیق تر در هنگام خرید و کاهش هزینه ها، توزیع متمرکز انجام و در مورد دستگاه های موردی و تکی و یا ارزان قیمت، خرید و توزیع غیرمتمرکز است. در امریکا، آلمان و ایرلند سیستم غیرمتمرکز، در استرالیا و انگلستان در سطح بنیادها و ایالات توزیع متمرکز و در کشورهای مثل ایتالیا، سوئد و کانادا در سطح ایالات از سیستم نیمه متمرکز استفاده می کنند. در بعضی کشورها مثل انگلستان و استرالیا، با داشتن سیستم توزیع متمرکز برای کاهش چالش های توزیع و حرکت به سوی توزیع عادلانه اقدام به توزیع مجدد و یا ایجاد مرکز ذخیره تجهیزات پزشکی کرده اند. این مرکز در امریکا با هدف توزیع موقت ایجاد شده است که به عنوان یک منبع ذخیره و پشتیبان برای جایگزینی دستگاه های از کار افتاده درحین ارائه خدمت به بیمار و یا دستگاه هایی که فرایند خرید مجدد آن زمان بر است، محسوب می شود.  در انگلستان و استرالیا توزیع موقت در راستای استفاده حداکثر و بهره وری کامل از دستگاه های بین بخش های «اشتراکی» پزشکی است که به صورت مختلف یک بیمارستان ویا بین بیمارستان های هم جوار است (جدول ۱ ).
در رابطه با کانال های توزیع، یعنی واسطه ها در کشورهای مورد مطالعه، تمام بیمارستان در درجه اول از تامین کنندگان یا کمپانی سازنده یا از نمایندگی های اصلی آن ها و در درجه دوم از شرکت های ثالث استفاده می کنند.

بحث
تجهیزات پزشکی یکی از سه رکن اصلی هر بیمارستان  است که مدیریت بهینه آن می تواند در کاهش هزینه ها و ارائه مراقبت های لازم به بیمار موثر باشد. در این راستا، ایجاد ساختار لازم با تشکیل واحدهای مدیریت و مهندسی تجهیزات پزشکی در بیمارستان ها ضروری است. یافته های پژوهشی نیز بر ایجاد ساختار مناسب بخش تجهیزات پزشکی در بیمارستان تاکید دارد.
پس از ایجاد ساختار مناسب، فرآیند خرید تجهیزات پزشکی به عنوان اولین مرحله از چرخه مدیریت تجهیزات پزشکی باید در قالبی صحیح مدیریت شود تا از بروز بسیاری از مشکلات آتی در برنامه های کنترل و نگهداری جلوگیری کند. در مرحله اول آن، نیازسنجی ها باید دقیق و واقعی و در مرحله بعد یعنی انتخاب، باید بررسی هایی مانند ترازیابی، آنالیز هزینه بر مبنای تکنیک تحلیل هزینه طول عمر (LCC) و مدیریت فهرست موجودی صورت پذیرد.
یافته های پژوهش حاضر نشان داد که با انجام کنترل های اولیه، کنترل های دوره ای و کنترل های موردی تجهیزات پزشکی، ایمنی اپراتور و بیمار، اطمینان به صحت آزمایشات، تشخیص و درمان کامل،  تضمین می شود.
آموزش، رکن اصلی و بستر لازم را برای اعمال مدیریت تجهیزات پزشکی در بیمارستان فراهم می کند. این آموزش در سه سطح آموزش دانشگاهی (مهندسان بالینی)، آموزش بیمارستانی (اپراتورها) و آموزش مداوم (سالیانه) با درج در پرونده آموزشی مهندس،  تکنسین و اپراتور ارائه می شود.
در ایران آموزش مهندسی پزشکی در گرایش های بیو الکتریک، بیومکانیک و بیومواد نمی تواند منجر به مدیریت موثر تجهیزات پزشکی در بیمارستان شود، زیرا واحدهای درسی این رشته منطبق بر فعالیت های مدیریت تجهیزات پزشکی نیست و هدف ازآموزش آنها بیشتر تولید تجهیزات پزشکی است.  در صورتی که تربیت مهندس پزشکی بالینی براساس برنامه آموزشی فدراسیون بین المللی مهندسی پزشکی و بالینی، منجر به کسب مهارت های مهندسی، مدیریتی و فناوری در بخش بیمارستان می شود. مهندسان پزشکی بالینی قادر خواهند بود وظایفی نظیر ارزیابی، انتخاب و نظارت بر به کارگیری صحیح و ایمنی فناوری پزشکی، مدیریت تجهیزات (خرید، تعمیر، نگهداری، کنترل کیفیت و توسعه)، آموزش کاربری صحیح دستگاه ها و مدیریت اطلاعات بیمارستانی و طراحی سیستم های مهندسی را که به صورت تجاری در در دسترس نیستند به عهده بگیرند.
نگهداری پیش گیرانه، درچرخه مدیریت تجهیزات پزشکی نقش مهمی را ایفا می کند و الزامات آن هم، مدیریت فهرست موجودی (IM) ، ثبت و مستندسازی نگهداری، ایجاد بانک اطلاعاتی و سیستم مدیریت نگهداری و شناسنامه (CMMS) کامپیوتری تجهیزات پزشکی و تعمیرات تجهیزات پزشکی خواهد بود که موجب سهولت دسترسی، افزایش دوام و طول عمر و بازدهی و کاهش هزینه آتی تجهیزات پزشکی می شود.
دربیشتر کشورهای منتخب، روند کلی به سوی سیستم نیمه متمرکز خرید و توزیع است و دلیل آن هم استفاده از مزایای دو روش متمرکز و غیر متمرکز است. در توزیع متمرکز، بحث بی عدالتی، مطرح است که یافته های پژوهش، در مورد توزیع ناعادلانه دستگاه های ام.آر.آی، سی تی اسکن، سونوگرافی، ماموگرافی، آنژیوگرافی، بن دانسیتومتر و گاماکمرا نسبت به جمعیت براین نکته تاکید می کند. در بعضی کشورها مثل انگلستان و استرالیا با داشتن سیستم توزیع متمرکز برای کاهش چالش های توزیع و حرکت به سوی توزیع عادلانه اقدام به توزیع مجدد و یا ایجاد مرکز ذخیره تجهیزات پزشکی کرده اند.  با این اقدام، استفاده کامل تری از ظرفیت مجاز روزانه دستگاه ها به عمل می آید.  استفاده از این روش ها می تواند به توزیع عادلانه دستگاه های پزشکی در سطح کشور ایران کمک کند.

نتیجه گیری
باتوجه به نتایج پژوهش، ایجاد واحد مدیریت تجهیزات پزشکی دربیمارستان های کشورتوصیه می شود. تشکیل کمیته انتخاب و خرید، کنترل مستمر عملکرد تجهیزات طی فرایند کالیبراسیون و تعمیر و نگهداری پیش گیرانه دستگاه ها طبق برنامه زمان بندی و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز این واحد طبق سرفصل دروس فدراسیون بین المللی آموزش مهندسی بالینی در دانشگاه ها و آموزش مداوم اپراتورها منجر به افزایش بهره وری تجهیزات پزشکی در بیمارستان ها خواهد شد.

منابع:
۱٫ مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک ؛مقاله « طراحی الگوی مدیریت تجهیزات پزشکی برای بیمارستانهای ایران ؛ سال۸۶ »؛ نوشته دکتر نصیری پور و دکتر جدیدی.
۲٫ ماهنامه مهندسی پزشکی؛ مقاله مدیریت تجهیزات پزشکی
۳٫  پایگاه اینترنتی مرکز مدیریت و هماهنگی امور بازرگانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

[۴]- http://www.imed.ir

[۵]-pezeshk.us. http://www

مطالعه مدیریت تجهیزات پزشکی در ایران و کشورهای غربیدریافت فایل – ۲۰۷۷KB

منبع : ماهنامه مهندسی پزشکی

درباره ی مهندس مسعود مکوندی

کارشناس تجهیزات پزشکی - عضو مرکز پارک علم و فناوری استان خوزستان

همچنین ببینید

یادآوری مصرف دارو به شما توسط گجت گوگل

پتنت گجت گوگل که مصرف دارو را یادآوری میکند ثبت پتنتی توسط گوگل انجام شده که ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *