Notice: load_plugin_textdomain was called with an argument that is deprecated since version 2.7.0 with no alternative available. in /home/dezmedco/public_html/wp-includes/functions.php on line 4027
پزشكی از راه دور Telemedicine | | ๑۩۞۩๑ سایت جامع مهندسی پزشکی ایران ๑۩۞۩๑

پزشکی از راه دور Telemedicine

 

پزشکی از راه دور Telemedicine

تعریف و ضرورت وجود
استفاده از اطلاعات پزشکی[۱] منتقل شده توسط ابزارهای ارتباطی، به منظور تامین بهداشت، مراقبت های درمانی یا آموزش بیمار با هدف ارتقاء وضعیت بیمار «پزشکی از راه دور[۲]» نامیده می شود. به عبارت ساده، پزشکی از راه دور با بهره گیری از تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات دستیابی به اطلاعات متخصصین پزشکی را تسهیل می کند و هدف آن افزایش کیفیت و کاهش هزینه مراقبت بهداشتی و درمانی از طریق تبادل اطلاعات پزشکی است.
با توجه به تعریف فوق، ضرورت استفاده از سیستم پزشکی از راه دور در موارد زیر به صراحت روشن است:
۱٫ مناطق دور افتاده و روستایی
۲٫ روی کشتی، داخل هواپیما
۳٫ مناطق جنگی
۴٫ زندان های دور
با توجه به اینکه امکان حضور پزشکان متخصص مجرب در مکان های فوق الذکر دشوار است، به کار بردن روشی برای بهره مندی از تجربیات و دانش متخصصین در این محل ها لازم است. از طرفی در بسیاری موارد افراد به دلیل مشغله ها یا سایر علل معمولاً پس از چند روز یا چند هفته پس از بروز علائم بیماری به پزشک مراجعه می کنند در نتیجه ممکن است بیماری پیشرفته تر شده و درمان آن سخت تر شود. پس اگر به هر صورت خدمات پزشکی سهل تر در اختیار افراد قرار گیرد می تواند در اجتناب از بروز این معضل موثر باشد. با توجه به این نکات پزشکی از راه دور می تواند کمک مهمی به گسترش بهداشت و سلامت عمومی کند. البته باید توجه داشت که تجهیزات مربوط به سیستم پزشکی از راه دور گران بوده و در برخی موارد استفاده از آن مقرون به صرفه نیست. البته پیشرفت های بیشتر در تکنولوژی باعث ارزان تر و متداول تر شدن دسترسی به امکانات پزشکی از راه دور خواهد شد.

ارتباطات در سیستم پزشکی از راه دور
ارتباط بین طرفین درگیر در پزشکی از راه دور که عمدتاً پزشک و بیمار هستند به دو صورت کلی انجام می شود:
۱٫ ارتباط همزمان[۳] : شامل مکالمه مستقیم از طریق تلفن، ویدئو کنفرانس یا صفحه وب است. در طی این نوع ارتباط بیمار باید در همان لحظه به موضوعات مطرح شده توجه کامل داشته باشد.
۲٫ ارتباط غیرهمزمان[۴]: از طریق نامه الکتریکی و مانند آن صورت می گیرد. در این حالت امکان استفاده موثرتر و منعطف تر از زمان متخصص فراهم می شود.
با توجه به مطالب فوق پزشکی از راه دور با توجه به نوع ارتباط به چندین روش انجام می شود:
۱٫ ارتباط ویدئویی زمان حقیقی[۵] ۲٫ ذخیره و ارسال[۶] ۳٫ مراقبت بهداشتی و مونیتورینگ خانگیمتدوال ترین روش پزشکی از راه دور از طریق ارتباط زمان حقیقی ویدئویی است که با به کار بردن تجهیزات ویدئو کنفرانس و ملحقات تصویربرداری مخصوص مانند Endoscope و ملحقات صوتی مانند گوشی پزشکی الکتریکی و خطوط انتقال با ظرفیت مناسب صورت می گیرد.

در روش «ذخیره و ارسال» خلاصه موضوع به صورت متنی نوشته می شود مثلاً در قالب پست الکترونیکی[۷]. تصویر یا در صورت لزوم فیلم با دوربین عکس برداری یا فیلم برداری دیجیتال گرفته می شود. مورد با پست الکترونیک به مرکز بهداشتی ارسال می شود. متخصص مربوطه در مرکز موضوع را بررسی می کند و جواب لازم را به بیمار یا اطرافیان او ارائه می کند.
افزایش بیماری های مزمن از یک طرف و تمایل به کاهش طول مدت بستری در بیمارستان و هزینه های گزاف آن از سوی دیگر تمایل به مراقبت خانگی از بیماران[۸] را افزایش داده است. از دید پزشکی راه دور امکان ارتباط سریع بین بیمارستان و خانه ای که بیمار در آن بستری و تحت مراقبت است وجود دارد. از امکانات اینترنت و وب می توان برای این منظور استفاده کرد. علاوه بر این باید در نظر داشت که با پیشرفت تکنولوژی تجهیزات پرتابل اندازه گیری الکترونیکی میزان فشار خون، گلوکز خون، نرخ تنفس و سیگنال های حیاتی در دسترس عموم است. این موضوع نیز می تواند به مراقبت بهداشتی از طریق سیستم های پزشکی از راه دور کمک کند.
پزشکی از راه دور برای مونیتورینگ خانگی پارامترهای حیاتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. به این ترتیب که پارامترهای حیاتی فرد در خانه توسط دستگاه های اندازه گیری ثبت شده و به مراکز بالینی تخصصی ارسال می شود. مونیتورینگ آریتمی های قلبی، مونیتورینگ گلوکز خون بیماران دیابتی برای کنترل قند خون آنها، مونیتورینگ وزن در رژیم های لاغری، کنترل آسم با استفاده از Peak Flow Meter متصل به کامپیوتر شخصی نمونه های متداول مونیتورینگ پارامترهای فیزیولوژیکی از طریق سیستم پزشکی از راه دور می باشند.
سیستم پزشکی از راه دور امکان مراقبت خانگی از بیماران دچار نارسایی قلبی را فراهم می سازد. مونیتورینگ پیوسته وضعیت بیماران دچار نارسایی قلبی طول زندگی آنها را افزایش می دهد. از برنامه های تحت وب برای مرتبط کردن بیماران در منزل و پزشک یا پرستار در مراکز تخصصی کلینیکی استفاده می شود. به این منظور وزن، فشار خون، علائم و سیگنال های حیاتی مونیتور می شوند.
در پزشکی از راه دور هم بین پزشک متخصص و بیمار یا اطرافیان او تعامل[۹] دو طرفه وجود دارد. فرایند ارتباط دوجانبه شامل گرفتن داده بیمار، انتقال داده و ارائه جواب مساله به بیمار تعامل نامیده می شود.با توجه به این موضوع مولفه های اصلی مورد نیاز سیستم پزشکی از راه دور به ترتیب زیرند:
۱٫ وسیله ای برای گرفتن اطلاعات
۲٫ وسیله ای برای انتقال اطلاعات
۳٫ وسیله ای برای نمایش اطلاعات
قرار گرفتن این ابزارها به دنبال هم و عملکرد صحیح آنها سخت افزار لازم برای سیستم پزشکی از راه دور را تعیین می کند.
تاریخچه پزشکی از راه دور
در سال ۱۹۵۹ ، Cecil Whittson نخستین برنامه پزشکی از راه دور عملی را راه اندازی کرد. هدف این برنامه، مراقبت از بیماران روانی و آموزش پزشکی بود. برای هدایت برنامه «گروه درمانی» بیماران روانی از ایده پزشکی از راه دور مطرح شده بود. همچنین این سیستم برای تعلیم دانشجویان پزشکی استفاده شده بود. با استفاده از ابزارهای ویدئویی اتاق های کلینیک و کلاس های درس به هم متصل شده بودند و ارتباط نزدیکی بین محیط آموزش و شرایط عملی درمان فراهم شده بود.
در سال ۱۹۶۸ بیمارستان عمومی ماساچوست ارتباط ویدئویی میکروویو[۱۰] را بین بیمارستان و فرودگاه Logan بوستون برقرار کرده بود تا مسافران در صورت لزوم امکان دسترسی سریع به پزشک را داشته باشند. حدود ۱۰۰۰ بیمار از این سیستم استفاده کردند.
در سال ۱۹۷۸ برای تامین پوشش پزشکی نواحی دورافتاده کوئیزلند در استرالیا یک شبکه ماهواره ای راه اندازی شد. پیش از ایجاد این شبکه، مشاوران پزشکی از طریق تلفن، رادیو یا خدمات پزشکی هلیکوپتری برای دسترسی به بیماران استفاده می کردند. هدف اصلی این پروژه ارتقاء میزان دسترسی به مراقبت های پزشکی در مناطق بومی بود.
مثال های کاربردی پزشکی از راه دور
در این بخش چند نمونه ساده از سیستم های کاربردی پزشکی از راه دور که در عمل مورد استفاده قرار می گیرند ارائه شده است:
پزشکی از راه دور برای درمان امراض پوستی (Teledermatology)
تشخیص بیماری های پوستی از طریق بررسی سوابق بیماری، معاینه و بیوپسی[۱۱] صورت می گیرد. در پزشکی از راه دور برای درمان بیماری های پوستی باید تصاویر رنگی با رزولوشن بالا از محل عارضه تهیه شود. بیوپسی را می توان از طریق پست به مرکز تخصصی ارسال کرد. همچنین در مورد این نوع امراض تعامل زمان حقیقی[۱۲] بین متخصص و بیمار ضروری نیست. در یک مرکز Teledermatology از کاربران خواسته می شود که با دوربین دیجیتال ۶۰۸*۸۳۲ پیکسلی و ۲۴ بیت رنگی تصاویری از محل عارضه پوستی خود تهیه کنند. بررسی توسط ۴ متخصص پوست انجام می شود. در یک مطالعه آماری ۳۰۸ نفر که ۱۰۴ تای آنها بیوپسی هم داشته اند سوابق بیماری و تا ۵ تصویر را فرستاده اند، زمان متوسط بررسی توسط هر پزشک ۶/۲۲ ثانیه بوده است.
تصویرگیری التراسوند از راه دور(Tele-ultrasound)
تصویرگیری التراسوند یک روش ایمن، بدون درد و بدون استفاده از تشعشع است که سخت افزار آن هزینه نسبتاً پایینی هم دارد (شکل ۴-۴). اپراتور می تواند نحوه تصویر گیری با تجهیزات التراسوند را به سادگی بیاموزد ولی توانایی تفسیر تصاویر حاصل را ندارد و این کار باید توسط متخصص انجام شود. در کلینیک های محلی تصویرگیری التراسوند از نواحی مورد نظر انجام شده و تصاویر به صورت زمان حقیقی توسط پزشک متخصص مشاهده می شود.
آسیب شناسی از راه دور (Telepathology)

پاتولوژیست ها برای اطلاع از نظر سایر متخصصین مربوطه اسلایدها در اختیار آنها قرار می دهند. در برخی موارد مانند بررسی بیوپسی برخی قسمت های بدن لازم است که نظرات متخصصین به سرعت تبادل شود و همفکری در کوتاه ترین زمان ممکن صورت گیرد. از سیستم پزشکی از راه دور برای برای تبادل تصاویر اسلایدها بین متخصصین پاتولوژی استفاده می شود. دوربین های دیجیتال به میکروسکوپ ها متصل شده و تصاویر با کیفیت بالا از اسلایدها تهیه می شود. این تصاویر به مرکز تخصصی دیگر ارسال می شوند. البته جزئیات بالینی دیگر مربوط به بیمار را می توان همراه آنها جهت اطلاع متخصصین دیگر فرستاد (شکل ۴-۵).

جراحی از راه دور (Telesurgery)
جراحی از راه دور مبتنی بر حضور دورادور[۱۳] و فیدبک هپتیک[۱۴] (لمسی)است. در سیستم جراحی از راه دور پیشرفت های مخابراتی با تکنولوژی روباتیک ترکیب شده است. جراحی از راه دور در قالب پزشکی از راه دور قابل مطرح شدن است. جراحی از راه دور این امکان را فراهم می کند که جراحان مجرب در هر جای جهان عمل جراحی لازم را انجام بدهند. با استفاده از این ایده برای انجام یک عمل جراحی خاص می توان یک تیم از جراحان برجسته را که در اقصی نفاط جهان ساکن هستند گرد هم آورد، بدون اینکه نیازی به خارج شدن آنها از محل اقامت شان باشد. یا در آموزش جراحی به دانشجویان در هر نقطه از جهان می توان از این سیستم بهره برد. یک استاد مجرب در یک دانشگاه معتبر بدون خروج از دفتر کار خود می تواند آخرین تجربیات خود را در مورد یک عمل جراحی خاص به دانشجویان جراحی در نقاط مختلف جهان آموزش دهد. یا اینکه با استفاده از سیستم جراحی از راه دور می توان جراحی های تخصصی را در نقاط دورافتاده یا میدان جنگ انجام داد.

محاسن جراحی از راه دور

جراحی از راه دور[۱۵] با کمک کامپیوتر صورت می گیرد، بنابراین با توجه به این موضوع نقاط قوت کامپیوتر را می توان با تجربیات انسانی تلفیق نمود. در یک جراحی خاص بازوی رباتیک می تواند اثر لرزش طبیعی دست جراح را کم کرده و چالاکی جراح را بالا ببرد. همچنین می توان ورودی های اعمال شده توسط جراح را با کامپیوتر آنالیز نمود و پس از پالایش دستورات، آنها را به بازوی رباتیک اعمال کرد. می توان با کمک میکروسکوپ و کامپیوتر دامنه حرکات جراح را به حرکات با مقیاس کوچکتر تبدیل کرد و در نتیجه می توان کارهای ظریف تری را که در حالت معمول امکان اجرای آنها توسط عامل انسانی وجود ندارد با استفاده از بازوهای رباتیکی ریز انجام داد. در این حالت در حین جراحی به بدن بیمار آسیب کمتری وارد می شود و بهبودی او سریع تر اتفاق می افتد (شکل ۴-۶).
یک مثال کاربردی از جراحی کامپیوتری سیستم Zeus است که Douglas Boyd آن را برای هدایت جراحی Bypass بر روی ۸۰ بیمار به کار برده است. در این سیستم نیازی به شکافتن سینه بیمار نبوده و در نتیجه دوره نقاهت بیماران به جای چند هفته فقط چند روز است.

تاریخچه جراحی از راه دور
برای اولین بار در سال ۱۹۸۸ از طریق برش های کوچک ایجاد شده بر روی بدن دوربین کوچکی وارد بدن شده و جراحی تهاجمی[۱۶] کوچکی انجام شد. در سال ۱۹۹۶ جراحی رباتیک کامپیوتری انجام شد. در سال ۲۰۰۰ ، FDA[17] (اداره دارو و غذای آمریکا) امکان استفاده از سیستم روباتیک را در اتاق عمل تصویب کرد.
در سال ۲۰۰۱ پزشکی در نیویورک آمریکا کیسه صفرای یک بیمار ۶۸ ساله را در استراسبورگ فرانسه عمل کرد. این کار با هدایت از راه دور یک بازوی رباتیک انجام شد. دوره نقاهت بیمار فقط ۲ روز بود در حالی که در عمل جراحی باز کیسه صفرا دوره نقاهت بیشتر از ۶ روز طول می کشد. در این جراحی دو تیم پزشکی درگیر بودند (در نیویورک و در استراسبورگ) که با ویدئو و خط فیبر نوری سرعت بالا با هم در ارتباط بودند. این دو تیم ۸۷۰۰ مایل فاصله داشتند. تاخیر زمانی تصاویر دریافت شده از طرفین بر روی صفحه مونیتور نشان داده می شد و میزان آن کمتر از ۲۰۰ میلی ثانیه بود.

– سیستم Zeus
سیستم جراحی Zeus متشکل از کنسول کنترل جراحی و سه بازوی رباتیکی است. این بازوهای رباتیک روی سه میز جداگانه قرار دارند که هم حرکات مورد نیاز برای جراحی را انجام می دهند و هم در جراحی داخلی دید لازم برای جراح را تهیه می کنند (شکل ۴-۷). جراح بازوهای راست و چپ Zeus را کنترل می کند و بازوی سوم که به دوربین مجهز است دید جراح از میدان عمل را تولید می کند. بازوی سوم که مجهز به تکنولوژی اندسکوپ[۱۸] است از طریق بزرگنمایی میدان عمل کمک زیادی به دقت عمل جراح می کند. اندسکوپ ابزاری برای بررسی تصویری داخل کانال های بدن مانند مری و اعضاء توخالی مانند معده و مثانه است.
در سیستم Zeus امکان کنترل گفتاری نیز فراهم شده است. به این معنی که جراح می تواند حرکات اندسکوپ را با فرمان های ساده گفتاری کنترل کند و در نتیجه دستان جراح برای کار با بازوهای رباتیک آزاد می شود. حرکات مطلوب جراح از طریق حرکت دادن دسته های کوچک به سیستم منتقل می شود و بازوهای ربات مشابه این حرکات را انجام می دهند. البته حرکات دسته ها مقیاس بندی[۱۹] هم می شوند و لرزش های احتمالی دست جراح هم حذف می شوند. در نتیجه جراح توانایی بیشتری برای کارهای جراحی ظریف پیچیده پیدا می کند.
در سال ۱۹۹۹ برای اولین بار Zeus رای انجام عمل جراحی Bypass به کار برده شد و امروزه در جراحی قلب، جراحی های عمومی و ارولوژی به کار می رود. علاوه بر بازوهای عمل کننده قسمت های دیگر این سیستم از قرار زیرند:
۱٫ AESOP Endoscopic Positioner: یک ربات بازویی است که با گفتار کنترل می شود و یک دوربین کوچک را برای دیدن داخل بدن بیمار حمل می کند.
۲٫ HERMS Control Center: سیستم تشخیص گفتار است که صدای جراح را می شنود، می فهمد و فرمان های پزشک را به فرمان های مکانیکی ترجمه می کند.
۳٫ SOCRATESTM Telecollaborative System : سیستمی متشکل از تجهیزات ارتباطی و تجهیزات جراحی شبکه شده[۲۰] است که امکان مشاهده از دور[۲۱] و کاربرد سیستم های رباتیک را فراهم می سازد.
یکی از مهمترین مسائل در سیستم جراحی از راه دور «فیدبک لمسی»[۲۲] است. اگرچه ربات های جراح چالاکی فرد جراح را بیشتر می کنند، لرزش کمتری نسبت به دست طبیعی جراح دارند و دید بهتری از میدان عمل تولید می کنند، اما قابلیت احساس ویژگی های بافت تحت عمل را کم می کنند. جراحان در عمل های معمول از حس لامسه خود برای گرفتن فیدبک از بافت تحت عمل در طی جراحی استفاده می کنند تا در مورد وضعیت بافت تحت عمل تصمیم گیری کنند. این موضوع باید در جراحی از راه دور به ککم کامپیوتر و ربات لحاظ شود.
برای انجام جراحی شکمی برش های کوچکی در دیواره شکم ایجاد شده و ابزارهای جراحی مناسب از طریق این شکاف وارد بدن می شوند. درنتیجه حتی در صورت امکان بهترین تصویربرداری با بالاترین کیفیت دید سه بعدی طبیعی جراح به دید دو بعدی کاهش می یابد. بنابراین تنها حسن استفاده از دوربین در این حالت بزرگنمایی میدان دید است. با این وجود درک دیداری[۲۳] جراح از میزان عمق تقریباً از بین می رود. همچنین در این حالت فیدبک هپتیک کاملاً حذف می شود. یعنی جراح تنها بر اساس مشاهده یک تصویر دو بعدی تصمیم می گیرد و دسته های حرکتی را جابجا می کند. یادگیری کار با این سیستم برای جراح دشوار و زمان بر است در عین حال ریسک جراحی را هم بالا می برد.
برای ایجاد سیستمی که فیدبک هپتیک در اختیار جراح قرار دهد اقداماتی انجام شده است. ایده اصلی برای این کار ، ایجاد یک فانتوم[۲۴] برای پیاده کردن ویژگی های مکانیکی بافت تحت عمل است (شکل ۴-۸). میزان نرمی یا سختی بافت مقیاس بندی شده و در فانتوم معادل سازی می شود. در آزمایش های متعدد از جراحان و افراد عادی خواسته شده که نظر خود را در مورد ویژگی های فانتوم در قیاس با ویژگی های بافت بیان کنند.
به طور خلاصه علاوه بر تاکید بر اهمیت و محاسن استفاده از سیستم جراحی از راه دور باید به مشکلات و مسائل مطرح در این زمینه اشاره کرد:
· تاخیرهای کنترلی در اعمال نیرو و فیدبک آن همراه با تاخیرهای نمایش ویدئویی میدان عمل بر عملکرد جراح اثر می گذراند.
· ابزارهای فیدبک هپتیک مناسب برای کار با بافت های نرم وجود ندارد.
· مردم عادی از کاربرد ابزارهایی مانند ربات برای انجام جراحی واهمه دارند.
· میزان ریسک جراحی و هزینه تجهیزات لازم برای جراحی از راه دور بالا است.

——————————————————————————–[۱] Medical Information
[۲] Telemedicine
[۳] Synchronous
[۴] Asynchronous
[۵] Real Time
[۶] Store and Forward
[۷] Email
[۸] Home Health Care
[۹] Interaction
[۱۰] Microwave
[۱۱] Biopsy
[۱۲] Real Time Interaction
[۱۳] Telepresense
[۱۴] Haptic
[۱۵] Telesurgery
[۱۶] Invasive
[۱۷] Food Drug Administration[18] Endoscope

[۱۹] Scale
[۲۰] Networked Surgical Devices
[۲۱] Telemonitoring
[۲۲] Haptic Feedback
[۲۳] Visual
[۲۴] Phantom
منبع: انجمن بیوالکتریک ایران
bioelec-society.com

 

درباره ی Mrs Khezri

همچنین ببینید

کنترل ضربان قلب بیماران از راه دور

کنترل ضربان قلب بیماران از راه دور با ساخت دستگاه بی‌سیم ضربان‌ساز قلب محقق خواهد ...